Chọn đồ chơi cho con: ít mà chất!
Written by admin on January 24, 2018
image9

(Bài viết ghi lại từ buổi sinh hoạt câu lạc bộ Parents Hub chủ đề Chọn đồ chơi cho con do chị Nguyễn Minh Tú-CEO Baby Hub chia sẻ)

Khi được yêu cầu mang đến các đồ chơi mà bé thích nhất, và đồ chơi bố mẹ thích mà con không chơi, có những vật rất buồn cười xuất hiện như : một cái kẹp gỗ, một đôi đũa, bên cạnh một bộ ghép tranh và một bộ flashcard. Chị Nguyễn Minh Tú – CEO Baby Hub và các bố mẹ đã có những câu chuyện rất sống động quanh việc : chọn đồ chơi cho con và chơi cùng con. Mình ghi lại ở đây mong sẽ hữu ích cho bố mẹ.

Nếu thử ở trong cuộc sống của đứa trẻ 24/24 thì thấy khó khăn vô cùng : người này bảo có, người này lại bảo không, người này bảo làm cái này, người này bảo làm cái kia… không được cắn, không được đánh, không được ném, một “liên khúc không” liệu có khiến đứa trẻ “phát điên”?!

Sinh ra lớn lên ai cũng muốn được yêu thương tôn trọng. Để yêu thương và tôn trọng các bạn bé một cách đúng đắn, thì phải hiểu được bạn ấy : não bộ, cách học, cách chơi của con thực sự RẤT KHÁC với những gì chúng ta tưởng chúng ta biết !

 

Cơ chế làm việc của não trẻ dưới 3 tuổi: hay quên, nhưng lại học được nhiều

Từ 0-3 tuổi lại là giai đoạn trẻ học nhiều nhất, học tất cả các kĩ năng cơ bản để trở thành một con người, tồn tại, thích nghi được với xã hội. Từ việc trẻ đi bằng 4 chi đến khi đi bằng 2 chi, từ việc không biết nói gì cho tới nói hỏi vặn vẹo đủ đường, từ việc không biết ăn gì cho tới ăn được tất cả, từ việc đang nằm im một chỗ thì chạy được… Tất cả chỉ diễn ra trong 3 năm đầu đời, não bộ có chức năng liên tục, liên tục tạo kết nối với mọi thứ để học.

Não bộ lúc này ít có chức năng ghi nhớ, điều đó giải thích vì sao trẻ cần phải làm đi làm lại, nói đi nói lại mới nhớ được. Khi đã học được thuần thục thứ gì rồi, thì não sẽ quên luôn những ký ức về nó để dọn chỗ cho những kết nối học khác. Cho nên khi chúng ta cố nhớ lại những việc diễn ra lúc còn nhỏ cũng chỉ dừng lại ở tầm 3 tuổi (khi bắt đầu có trí nhớ dài hạn), còn trước đó chúng ta hoàn toàn không nhớ gì.

 

Trẻ chơi theo dẫn dắt nội tâm chứ không theo chỉ đạo của người lớn

Một bố chia sẻ là bố tự làm bảng busy board hì hục cả buổi, nhưng con nhìn cái quay đi luôn, làm bố rất buồn và cố gắng kéo bé vào chơi busy board nhưng không được. Vì sao ?

Khi dưới 1 tuổi bé không có khái niệm về không gian và thời gian, chưa hiểu ngày mai, ngày kia, sáng hay chiều. Nên bé sẽ không hiểu là bố đã mất cả buổi để làm cái này hay bé chỉ cần chơi một lúc để cho bố vui… nên bố cũng không cần buồn làm gì.
Có thể lý giải là ở giây phút này bạn ấy không quan tâm đến cái busy board, tại thời điểm đó não bộ không đang kết nối với món đồ chơi đó, mà đang điều khiển bạn ấy để ra đập cái bàn, và thế là bé sẽ đi ra cái bàn. Nhưng không chắc là bé vẫn sẽ không thích busy board trong tương lai, mà có thể chỉ ngày mai là bé đã quên hết ngày hôm nay và có khi lại tò mò với busy board.

Trẻ con chỉ sống “in the moment”, tức là chỉ sống trong thời điểm hiện tại, không quan tâm đến quá khứ, không cần biết đến tương lai, ở giây phút này là quan trọng nhất.

Khi để con tự chơi thì mới thấy được sở thích, sở trường của con. Ví dụ mẹ thích các đồ chơi phát nhạc vì mẹ thích con nhảy múa, còn bố lại thích các đồ chơi nam tính mạnh mẽ, nhưng bạn ấy thì không hề quan tâm đến. Vậy làm thế nào để chọn đồ chơi kích thích sở thích của con mà không bắt ép ?

 

Giới thiệu một số đồ chơi cho con tự chơi

Các đồ chơi không ngọ nguậy gì nếu mình không tương tác với nó, gọi là đồ chơi “loosse parts”. Đồ chơi loose parts sẽ là vật vô tri vô giác nếu chúng ta không tương tác với nó. Ngược lại đồ chơi phổ biến ngoài thị trường là không làm gì nó cũng phát ra tiếng, hoặc chạy vòng vòng. TV, ipad, điện thoại thì không phải là đồ chơi, nhưng giống nhau ở chỗ trẻ không tương tác gì được, bật gì, xem nấy, nói gì, nghe nấy.
Vậy thà rằng chúng ta có đồ chơi bị động (passive) để có trẻ em chủ động (active).

Bát đĩa
Bố mẹ nghĩ có thể chơi thế nào ? Gặm bát, ném bát, gạt rơi xuống, gõ vào nhau…
Trẻ con có khả năng tập trung ngắn và chóng chán, nên não bộ luôn phải kích thích kích thích liên tục, vì nhiệm vụ của 3 năm đầu đời là để học (trở thành người cao cấp). Cho nên chúng ta không cần phải làm gì thì não bộ cũng đang kết nối để học, chúng ta có bắt bạn ấy cho vào trong một hòm tối thì trong hòm tối đấy trẻ vẫn sẽ học được cái gì đó. Đó là quy trình tiến hoá tự nhiên mà không gì có thể ngăn cản nổi.
Nên khi bạn bé nhìn thấy cái bát đĩa này thì kiểu gì cũng sẽ nghĩ ra cách nào đấy để chơi với nó : quạt mát, xoay tròn… Người lớn thấy vậy lại nghĩ “ôi nó thích cái bát vậy mua cho 10 cái bát”, nhưng ở độ tuổi đấy bé chỉ cần một cái bát là đủ.

image1Câu hỏi của một mẹ: bé nhà mẹ rất thích cái kẹp giấy, thấy bé thích quá thì mẹ liền mua cho cả một cái bảng đủ các kẹp màu khác nhau, nhưng bé vẫn chỉ lấy đúng một cái kẹp đấy thôi, kể cả hôm sau ngủ dậy cũng chỉ cái kẹp đấy thôi.
Các bạn bé cũng rất chung thuỷ ! Một khi đã thích một cái thìa thì cầm cả thìa đi ngủ, hay được tặng một cái sticker thì đi tắm cũng không bỏ ra, hay đang đi đường nhặt được một cái lá mà nhất định đòi cho vào trong túi, thì hãy cứ để bạn ấy cho vào trong túi. Đó là cách bạn ấy học liên kết bạn ấy với những sự vật, sự việc để hiểu sự tồn tại chính thống của bản thân trong thế giới.
Người lớn chúng ta cũng thể hiện bản thân mình bằng sự vật sự việc xung quanh. Ví như ngôi nhà của anh A khác hẳn ngôi nhà của anh B, anh C thì hay chọn đi xem ca nhạc cuối tuần còn anh D thì hay đi thư viện đọc sách… Mỗi người đều có những lựa chọn cá nhân khác nhau để thể hiện gu của mình, sở thích, lối sống của mình. Thì các bạn ấy cũng như vậy, một cách rất tự nhiên và bản năng.

Quả bóng
Bố mẹ nghĩ rằng quả bóng thì ném qua ném lại, hay làm quả trứng khủng long… còn trẻ có thể chơi theo cách không giống tí nào tưởng tượng của người lớn. Lý do là não của bé tại thời điểm đấy đang không kết nối để chơi như vậy, nhưng không có nghĩa là quả bóng này không tồn tại trong thế giới quan của bé, chẳng qua bé đang tìm và chưa tìm ra cách để chơi với quả bóng này thôi ! Sau một vài lần thử thấy không thích nhưng bỗng một ngày đẹp trời bé ngồi lên quả bóng và ngã uỵch thì lại thích ! Có hai trường hợp có thể xảy ra: một là não chưa đủ kết nối để tìm được cách chơi với quả bóng, hai là tay chưa đủ linh hoạt để lăn bóng qua lại. Khi ấy bé sẽ nản, vậy thì đợi tay linh hoạt đã rồi tính sau !

Lego
Lego được sản xuất lần đầu tiên năm 1958, từ đó đã ra không biết bao nhiêu bộ lego, loại lego, to nhỏ khác nhau cho các bé chơi. Nhưng thực chất thì lego to hoàn toàn vô dụng, chúng chỉ được sản xuất để an ủi bố mẹ rằng “con mình chưa chơi được lego bé thì thôi chơi lego to vậy”
Nhưng những thứ dạng classic thì luôn trường tồn, còn những thứ ăn theo để lấy ví tiền của bố mẹ là không cần thiết, có thể bỏ qua luôn. Rất nhiều người lớn lên không có lego, không sao cả, tuy có thì tốt hơn. Để học được cách lắp ráp sắp xếp thì có hàng nghìn cách, ví dụ xem các quả bóng có chồng lên nhau được không ? (không, vì nó hình tròn, ko có điểm tựa), xem các miếng ghép hình có chồng lên nhau được không ? (có). Về bản chất học được là như nhau.

maxresdefault (1)

 

Stacking cup
Rất classic, có thể chơi nhiều cách, từ làm nồi, làm bát đến xếp chồng, xếp vật nọ trong vật kia, xâu dây qua lỗ…

image4

 

Vật nguy hiểm
Trẻ thích chơi với đũa, que, tò mò với dao kéo. Loài người tiến hoá mãi mới biết dùng đũa để gắp thức ăn, dùng dao gọt hoa quả (điều không giống loài nào làm được). Vậy nhưng lại không cho đứa trẻ tiếp xúc với thứ tiến bộ nhất này, vì nghĩ rằng đó không phải là đồ chơi, chẳng học được gì.

image5

Dao có thể chơi được dưới sự hướng dẫn của người lớn (dao nhựa, dao răng cưa) hướng dẫn cách cầm, cắt vào người thì đau như thế nào. Niềm tin nằm ở đấy, khi không có chúng ta ở bên thì trẻ cũng biết cảnh giác với dao. Chứ không phải nói dối với trẻ “con ơi cái này cay lắm không ăn được” nhưng khi cho thử vào mồm thấy chẳng cay tí nào, nên khi bố mẹ bảo “dao cắt đau đấy” thì sẽ không tin nữa, và khi bố mẹ không có đấy thì sẽ nghịch lửa, nghịch dao, nghịch ổ điện thật, vì không tin thì phải thử cho biết, nhưng lúc đó thì đã quá muộn có thể đã chọc mù mắt rồi.

 

Chúng ta mong muốn con cái chỉ tin tưởng chúng ta, không tin tưởng người ngoài. Nhưng khi trẻ đến lớp, cô giáo dùng đúng ngôn ngữ với con, chơi đúng đồ chơi độ tuổi của con, ra đúng các nguyên tắc phù hợp với con, nên con chắc chắn sẽ tin lời/nghe cô giáo hơn nghe bố mẹ. Vì vậy trong nhiều trường hợp chúng ta vẫn phải nói đúng, nói thật, giữ nguyên tắc với con.

 

Ở tuổi tò mò nhất thì càng nên giới thiệu các đồ chơi gọi là nguy hiểm như cạnh bàn, ổ điện, vật nặng như tủ… Mình có thể bọc hết các cạnh bàn ở nhà nhưng khi sang nhà hàng xóm không bọc được bàn của họ. Nên khi chơi trong môi trường an toàn nhất là nhà thì nên giới thiệu cho trẻ và cho trẻ biết hậu quả sẽ xảy ra. Ví dụ đè người mình lên người bạn ấy để bạn ấy biết cảm giác vật nặng đè lên thì như thế nào, không thở được. Để bạn ấy tự khám phá thì buộc mình phải có mặt ở bên cạnh, không cần phải doạ dẫm gì trước như là “ôi chơi dây xích bị thắt cổ đấy !” mà chỉ cần ở bên cạnh và giới thiệu cho con, để con tự chơi, giúp con an tâm rằng con cứ chơi đi, bố mẹ ở đây rồi.

 

Rổ giá
Hầu hết các bạn ấy thích các thứ hình tròn (ti mẹ, bình sữa, quả bóng…), rổ giá cũng vậy, hơn nữa nó còn có bề mặt lạ, có các lỗ để chọc tay qua, ngồi vào được mà đội lên đầu cũng được.

Bố bạn Kem có chia sẻ rằng Kem không thích flashcard mà bố mẹ mua về. Có thể vì flashcard có bề mặt trơn chẳng có gì mới lạ hấp dẫn Kem cả. Các bạn ấy quá quen với bề mặt trơn rồi, mọi thứ xung quanh đều trơn bóng, mềm mại… nên không thích nữa mà thích những cái sần sùi, nhầy nhụa hơn vì ít gặp, mà bản năng tự nhiên là cái gì lạ, không biết thì sẽ thử cho biết.

 

Play doh (đất nặn)
Làm bằng bột mì và màu thực phẩm nên khá an toàn cho các bạn tầm 1 tuổi, khi ấy các bạn ấy đã có xúc giác đủ phát triển để thay vì cho vào miệng thì sẽ cầm bằng tay, chơi bằng tay. Có thể bé vẫn sẽ cho vào mồm nhưng khả năng thấy không ngon sẽ nhè ra, vì 1 tuổi cũng gọi là đã có 6 tháng kinh nghiệm ăn dặm rồi nên có thể biết cái gì ăn được, cái gì không ăn được rồi.

Best-play-dough-recipe-i-heart-naptime-5-740x1036
Bố mẹ hãy cứ lặng lẽ ở bên cạnh và nặn cho bạn ấy xem. Bố mẹ đừng lo là mình không biết nặn ra cái gì, cứ nặn hình tròn hoặc cái gì đơn giản nhất trước đã. Đối với bé để nặn cho ra hình tròn không phải dễ, ban đầu có thể sẽ chán, vứt đi, hoặc không nặn tròn được sẽ khóc thì bố mẹ an ủi em chút rồi cất đi. Hôm sau bố mẹ lại mang ra, có khi quên hết ngày hôm qua đau khổ rồi, lại cho vào mồm nếm thử, lại ném đi… làm đi làm lại đến một ngày đẹp trời, mẹ bỗng thấy con… xoay tròn một cái gì đấy khác không phải là play dough ! À hoá ra từ trước tới giờ con có học đấy chứ ! Sẽ sớm có ngày ấy nếu như bố mẹ để con tự học, còn cứ ép con học thì có khi mãi mãi con ghét không bao giờ động vào.

 

Các loại dây, sợi, vải
Các bạn dưới 12 tháng thường cho mọi thứ vào miệng vì lúc đó vị giác của bạn đang rất mạnh, rất nhạy, trong khi xúc giác đang còn kém. Nên bạn ấy khám phá mọi thứ bằng miệng thay vì bằng tay. Giới thiệu cho các bạn các loại dây, sợi, vải với các bề mặt tiếp xúc khác nhau để làm tăng độ nhạy xúc giác của bạn ấy. Đến khi tiếp xúc đủ rồi, có kinh nghiệm rồi (thường là 12 tháng, sau khi được ăn dặm đủ rồi) thì bạn ấy sẽ bớt khám phá bằng miệng, có khi chỉ cần nhìn play dough là đoán biết được nó mềm, nó không ngon rồi chứ chưa cần phải cho vào miệng nữa.

image8

 

Búp bê
Một thứ không phải loose parts mà bé nào cũng thích là búp bê hay gấu bông. Bởi đây là bản năng của con người : bản năng giống nòi, bầy đàn. Từ bé xíu các bạn đã thích được ôm ấp, chăm sóc, kết nối với một ai đó. Đối với bé thì đây là gia đình, là tình yêu chứ không đơn giản là một con búp bê. Khi mua búp bê hãy chọn cả búp bê da dâu, da trắng, cao, thấp… để hàm ý với bé về sự đa dạng của cái đẹp.

Thuỳ Vân ghi. 

Facebook Comments

Tag