Nước mắt và sự kiên cường
Written by admin on December 26, 2018
Mother and her son by the sea

Sự đồng cảm và đồng hành của cha mẹ khi trẻ còn nhỏ sẽ xây dựng nên con người mạnh mẽ và dễ thích nghi sau này. Ngược lại với suy nghĩ rằng khóc khiến cho đứa trẻ yếu đuối.

Dường như không ai thích một đứa trẻ khóc, cho dù là khóc vì đau, khóc vì tức giận, hay vì không được ăn kẹo… Nhưng nước mắt lại mang đến sự giải toả khỏi căng thẳng và thất vọng

Những nỗi đau khổ đầu tiên của trẻ lại thường bắt đầu từ phía chúng ta, những nguyên tắc mà chúng ta đặt ra như là “không được làm như thế!” hay là “mẹ phải đi làm đây” v.v… Với sự nhạy cảm và thiếu kinh nghiệm của một đứa trẻ, chúng ta không thể so sánh nỗi đau khổ đó là nhỏ hơn hay chẳng là gì so với nỗi đau khổ của một người lớn.

Trong cuộc đời bất kì ai cũng sẽ có lúc đánh mất, thua cuộc, thất tình, bỏ lỡ cơ hội hay chán ghét cuộc sống… Khóc là một phản ứng tự nhiên, một cơ chế giúp giải toả cảm xúc – khi khóc là chúng ta đã chấp nhận sự thật rằng chuyện đã xảy ra và nó không thể thay đổi. Như Althea Solter đã viết “Khi đứa trẻ đang khóc là chúng đang tự an ủi, vỗ về mình”.

Nước mắt cũng có nhiều loại. Trẻ nhỏ khi khóc thường rơi vào hai trường hợp : khóc vì đau khổ (sad tears) hoặc khóc vì giận dữ (mad tears). Nước mắt giận dữ luôn đi cùng với cảm xúc giận dữ, ở trẻ lớn thường kèm theo hành vi biểu hiện sự tức giận như là đấm, đá, hét, đánh hay cắn, ném. Những trẻ nhạy cảm thậm chí tự làm đau mình. Khi đối diện với cơn tức giận của trẻ, người lớn dễ bị cuốn theo cảm xúc ấy mà cũng trở nên tức giận, hoặc sợ hãi dẫn đến quát mắng hay trừng phạt trẻ là không đúng.

Thực tế, khóc giúp trẻ giải toả cơn giận, học cách chấp nhận và thích nghi, xây đắp tính cách kiên cường của trẻ sau này. Nước mắt giận dữ sẽ chuyển thành nước mắt đau khổ khi trẻ nhận ra có những thứ không thể thay đổi được và trẻ cũng muốn ngừng lại để bảo toàn năng lượng. Nước mắt đau khổ thực sự mang đến cảm giác nhẹ nhõm và cân bằng.

Từ khoảng 4 tuổi, trẻ có thể sẽ dùng lời nói hơi cục cằn để thay thế hành vi bạo lực khi tức giận, có thể trẻ sẽ không còn đánh hay ném nữa – hãy ghi nhận đó là một tiến bộ tốt ! Đây là tín hiệu cho thấy trẻ sẽ biết sử dụng ngôn ngữ để biểu đạt cảm xúc ngày một tốt hơn. Vào khoảng 5-7 tuổi, trẻ có thể học được cách kiềm chế cảm xúc một chút ; và muộn hơn khoảng 2 năm đối với những trẻ nhạy cảm.

 

Khoa học nói gì ?

Theo nhà khoa học nổi tiếng William Frey, người đã nghiên cứu về thành phần hoá học của nước mắt : trong nước mắt đau khổ của chúng ta chứa đầy các protein xấu, do cơ thể đẩy ra ngoài để cân bằng lại hệ thống xử lý cảm xúc bên trong. Trong khi đó, nước mắt chảy ra khi cắt hành tây thì không – chúng “lành tính” hơn.

Trong cuốn sách “Why Humans Weep”, tác giả Ad Vingerhoet giải thích : hệ thần kinh có những chất dẫn truyền tín hiệu riêng để điều khiển hoạt động của tuyến nước mắt và cảm giác khoan khoái và thoải mái có được sau khi khóc. Một sự kiện đáng khóc nào đó sẽ kích hoạt cả hệ thần kinh giao cảm và hệ thần kinh đối giao cảm, khiến cho nước mắt trào ra ngoài cùng với cảm giác buồn bã, thất vọng. Điều tuyệt vời là khi hormon gây căng thẳng (cortisol) xuất hiện thì ngay lập tức cơ thể cũng giải phóng ra hormon tạo kết nối (oxytocin) để cân bằng lại hệ thống cảm xúc. Vì vậy nên khi trẻ đang khóc mà dịu cơn khóc lại khi được ôm ấp một vật thân thuộc – có thể là bố mẹ hay một chú gấu bông –nghĩa là oxytocin và cả hệ thống thần kinh đang làm rất tốt nhiệm vụ của nó.

Người lớn có thể giúp đỡ, đồng hành với trẻ qua những tín hiệu rất rõ ràng mà cơ thể của trẻ phát ra – như là nước mắt. Những trẻ không khóc khi buồn hoặc ít khi thể hiện cảm xúc ra ngoài thì đáng lo lắng hơn là những trẻ biết khóc và biết nói ra cảm xúc của mình.

Một người không khóc hay không thấy buồn có thể đã “chai sạn” về cảm xúc, khiến họ cũng không quan tâm chăm sóc chính mình hay người khác nữa. Nguyên nhân là do não bộ của họ đã thay đổi để thích ứng với môi trường sống – thường là môi trường sống khắc nghiệt và không hồi đáp lại phản ứng của họ.

Một đứa trẻ cũng có thể bị trường hợp như vậy, bắt đầu từ việc môi trường không hồi đáp lại cảm xúc thật của trẻ. Những trẻ phải kìm nén cảm xúc vào trong thì thường hay giận dữ, thậm chí là hay dùng bạo lực. Khi đó người lớn thường hay la mắng trẻ, phạt trẻ, tìm cách để xử lý hành vi và phản ứng thái quá của trẻ – điều này chỉ khiến trẻ càng thấy tệ hơn. Thay vì chỉ xử lý phần ngọn, chúng ta cần tìm hiểu về phần gốc. Cảm xúc nào của trẻ đằng sau hành động đó ? cảm xúc này có được chúng ta chăm sóc hay không, hay thường bị bỏ qua ?

 

Đáp lại tiếng khóc của trẻ

Đừng doạ nạt hay trừng phạt vì trẻ khóc.

Đầu tiên, hãy chấp nhận rằng trẻ cần được khóc, vì trẻ có cảm xúc và vì khóc là một phần của quá trình điều chỉnh cảm xúc bên trong cơ thể trẻ.

Hãy tìm hiểu và bày tỏ rằng bạn đồng cảm với cảm giác của trẻ khi ấy : buồn, chán, thất vọng, cô đơn, sợ hãi… Tập trung vào cảm xúc của trẻ cũng giúp bạn kiềm chế lại cơn nóng giận của chính mình để không la mắng trẻ.

Đừng bỏ mặc trẻ, hoặc ở đó nhưng tỏ ra bực bội với tiếng khóc. Bạn cần phải là người ở bên cạnh và sẻ chia cảm xúc với trẻ cho đến khi cơn khóc qua đi. Cái ôm nhẹ nhàng, sự vỗ về dịu ngọt của mẹ, hay cái nhìn ấm áp và kiên nhẫn của bố chính là nguồn giải phóng oxytocin trong trẻ.

Sự hiện diện bình yên của bố mẹ trong và sau khi trẻ khóc giúp trẻ hiểu rằng : trẻ vẫn ổn kể cả khi không có được thứ mình muốn – đó có thể là que kem hay quả bóng ngày hôm nay, nhưng có thể là những nỗi thất vọng, mất mát to lớn hơn sau này như là trượt một kì thi quan trọng v.v… và rằng cha mẹ luôn ở bên trẻ những khi trẻ cần.

Đừng hi vọng rằng trẻ có thể tự khóc, tự nín và tự điều chỉnh cảm xúc mà không có sự đồng hành của chúng ta trong những năm đầu đời. Khi mới sinh ra, trẻ không có khả năng điều khiển cảm xúc của mình. Trẻ cần nhiều năm sau đó với sự hướng dẫn để học về các cảm xúc khác nhau, về cách quản lý những cảm xúc tiêu cực.

Vì vậy, sẽ vô ích khi chúng ta chỉ nói với trẻ những câu như :  Bình tĩnh nào ! Sao con cứ khóc mãi thế ? Không được hét lên nữa ! Thôi ngay ! Thôi nào, đừng buồn nữa, mạnh mẽ lên con ! v.v… mà không kèm theo sự hướng dẫn và đồng hành của cha mẹ.

Cách cha mẹ phản ứng lại/ giao tiếp lại khi trẻ khóc có ý nghĩa quan trọng đối với trẻ. Nó cho trẻ biết rằng cha mẹ quan tâm đến trẻ như thế nào ? trẻ có thể thoải mái thể hiện cảm xúc thật của mình với cha mẹ khay hông ? cha mẹ có phải là người mà trẻ lựa chọn để chia sẻ và tin tưởng khi trẻ dần lớn lên, bước vào tuổi dậy thì và bước vào những sóng gió đầu tiên của cuộc đời hay không ?

 

Thuỳ Vân dịch

Tác giả : Tiến sĩ Deborah MacNamara, Viện nghiên cứu Neufeld, Tác giả cuốn sách “Rest, Play, Grow : Making Sense of Preschoolers”

Facebook Comments

Tag