Phân cấp não bộ:  Khi tầng não bộ thấp của trẻ bị yếu, trẻ sẽ không thể học
Written by admin on April 21, 2017
Two girls playing with plastic blocks with their friends in the background

Cấu trúc phân tầng của não bộ

Bạn có biết rằng về cơ bản, bộ não của trẻ sơ sinh chứa tất cả các tế bào não mà chúng sẽ cần đến cho việc học tập trong cả cuộc đời của chúng? Và rằng dù bộ não của trẻ sơ sinh có kích thước bằng khoảng một phần ba bộ não của người trường thành, nhưng nó có tất cả các cơ chế cần thiết để phát triển lời nói, ngôn ngữ, sự cân bằng, phối hợp, chức năng điều hành và tiếp nhận các thông tin cảm giác. Sự tăng trưởng của não bộ và sự phát triển các chức năng của nó thực sự kỳ diệu. Khi một em bé mới được sinh ra, cử động cánh tay và chân của bé giống như sự chuyển động của một con sứa hơn là sự chuyển động của một con người trưởng thành. Nhưng sự thật là, não phát triển với một tốc độ đáng kinh ngạc, đặc biệt là để chuẩn bị cho các chức năng học tập cao hơn khi trẻ bắt đầu đi học. Sự phát triển não bộ trong sáu tháng đầu đời tập trung vào kỹ năng vận động và xử lý cảm giác để cải thiện năm giác quan của trẻ (thính giác, thị giác, xúc giác, vị giác, khứu giác). Tất cả những sự phát triển này này là nhằm thiết lập não sẵn sàng cho các hoạt động học tập ở mức độ cao hơn.

Não bộ phát triển phân tầng

Tại sao việc hiểu biết bộ não của con trẻ hoạt động thế nào và phần nào chịu trách nhiệm cho việc học lại quan trọng? Mặc dù bộ não rất phức tạp, nhưng nếu chúng ta càng hiểu nhiều về cách thức vận hành của não bộ của con, thì sau đó chúng ta có thể  có các hoạt động và bài tập hướng tới các khu vực cụ thể để cải thiện khả năng học tập của con. Ví dụ, nếu bạn muốn cải thiện khả năng tiếp thu và biểu đạt ngôn ngữ của con bạn thì bạn nên cho bé thực hiện các bài tập phát triển vùng  não trước và sau (front to back brain), đây là một trong những cách để giúp con nghe hiểu những điều giáo viên nói và sau đó thể hiện tốt những gì con đã học trên các bài kiểm tra viết.

Bộ não không tự động biết làm thế nào để nói với cơ thể để ngồi xuống, nhặt một cuốn sách lên và bắt đầu đọc trong một sớm một chiều. Quá trình này được học và tích lũy ngày qua ngày, được bồi đắp thành từ những trải nghiệm giác quan, khả năng lập kế hoạch vận động, và sự phát triển nhận thức của trẻ. Não là một cấu trúc rất phức tạp với các tế bào thần kinh, mạch máu và các khớp thần kinh không ngừng tăng trưởng, phát triển hoặc mất đi, như là trường hợp của các liên kết khớp thần kinh (não bộ có khả năng “xóa” những liên kết thừa ít được sử dụng). Các khu vực của não chịu trách nhiệm để giữ nhịp đập cho trái tim không cùng một vị trí với nơi các kỹ năng học tập và ghi nhớ diễn ra. Có một hệ thống phân cấp cho não bộ, trong đó bao gồm bốn cấp độ làm việc và tất cả bốn cấp độ này cùng phối hợp để kiểm soát các nhu cầu sống cơ bản của con người.

Bốn tầng phân cấp của não bộ

Bốn tầng phân cấp bộ não được sử dụng cho việc học tập, tích hợp cảm giác và tình trạng cảm xúc của con bạn bao gồm những bộ phận sau đây:

brain - Copy

Vỏ não

Còn được gọi là Celebrum, là cấu trúc não lớn nhất và chịu trách nhiệm về tính cách, suy nghĩ, kỹ năng vận động, suy luận, và cảm giác đầu vào của trẻ. Nó được chia thành bốn thùy, mỗi thùy chịu trách nhiệm cho các khía cạnh khác nhau của việc học và được chia thành các chức năng cao cấp hơn và thấp cấp hơn của não bộ. Đây là sự phân chia của các chức năng:

Hoạt động cấp thấp

Thùy Chẩm: Hệ thống thị giác, thông tin thị giác, tầm nhìn (chữ cái, hình dạng, kích thước, số lượng)

Thùy thái dương: ngôn ngữ nói, xử lý âm thanh, thính giác, hành vi, cảm xúc, trí nhớ ngắn hạn và dài hạn (xử lý những gì giáo viên nói, sợ hãi, “chiến hay biến” trốn, nhớ lại những sự kiện và chi tiết)

Thùy đỉnh: Các giác quan, tích hợp cảm giác, cảm giác đầu vào (vị giác, khứu giác, xúc giác, nhiệt độ)

Hoạt động cấp cao

Thùy trước trán: Mức độ cao nhất của việc học và các hoạt động được sử dụng để giải quyết vấn đề, chức năng thực thi, lý luận, kỹ năng vận động, tổ chức, tư duy trừu tượng, phân tích, ngôn ngữ biểu cảm (kể chuyện, sắp xếp những suy nghĩ trên giấy, bắt đầu và hoàn thành nhiệm vụ, lưu giữ thông tin, lựa chọn đúng sai, các kỹ năng xã hội)

Tiểu não

Tiểu não trông giống như hai gò mô gấp gắn vào phía trên của thân não. Tiểu não là một trong những phần quan trọng nhất của bộ não khi nói đến việc giúp trẻ học hỏi và phát triển. Những thông tin tiểu não nhận được có thể tạo ra sự khác biệt trong cách con bạn chú ý trong lớp học, ghi chép từ bảng đen, ngồi yên trong lớp và đồng thời chịu trách nhiệm cho hệ thống định vị của trẻ (chuyển động, vị trí của cơ thể trong không gian), cùng với sự cân bằng, phối hợp, sự chú ý và nhịp điệu. Cấu trúc não bộ cũng rất quan trọng trong việc thực hiện những chuyển động khéo léo và giúp xây dựng các con đường học tập trong não.

Hệ viền

Hệ thống này bao gồm nhiều cấu trúc não bao gồm hạnh nhân, chân hải mã , đồi thị,  đồi não dưới, đồi não và vùng vòng cung vỏ não trước. Từng cấu trúc này lại đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý cảm xúc, phản ứng và thậm chí tạo ra các con đường ghi nhớ. Hệ viền là nhà ga trung tâm cho những cảm xúc và nằm trong thùy thái dương và đó là lý do tại sao nó kiểm soát sự sợ hãi, “chiến hay biến” con bạn có thể gặp phải. Đặc biệt, các hạch hạnh nhân, không ngừng nhận thức những cảm xúc cần thiết cho sự sống còn cơ bản của con như nỗi sợ hãi. Con đường ghi nhớ, sự gắn kết và điều khiển hành vi hung hăng cũng được tạo ra ở đây. Công việc của đồi não là tổ chức các hành vi vận động (lên kế hoạch vận động) và phối hợp con đường học tập dựa trên các nguyên tắc.

Cuống não

Bộ phận này là một phần của não kết nối với tủy sống và nhận được thông tin từ tủy sống. Cuống não điều khiển các chức năng sống cơ bản như nhịp tim, nhịp thở, ngủ, tiêu hóa thức ăn và duy trì ý thức. Nó được coi là một bộ phận nguyên thủy, chi phối những hoạt động cấp thấp nhất của não bộ.

Tại sao việc phát triển các chức năng cấp thấp hơn của não lại quan trọng?

Bây giờ chúng ta đã hiểu hơn về bốn cấp độ của chức năng não, vậy  từng cấp độ phát triển như thế nào? Khi một em bé được sinh ra, phần não bộ hoạt động là cuống não. Trong sáu tháng đầu đời, các khu vực cao hơn của não có chứa tiểu não bắt đầu phát triển để điều khiển chuyển động và mở rộng kỹ năng vận động (nâng đầu, bò, đi bộ) của bé.

Một trong những nhiệm vụ của thời thơ ấu là xây dựng các kết nối thần kinh trong não để kết nối các “chấm học” (learning dots). Ví dụ, nếu con bạn bỏ qua cột mốc phát triển hay chậm đạt các mốc, nó có thể là lý do tại sao trẻ có những khoảng trống học tập (learning gap – sự cách biệt giữa những gì trẻ học được với những gì trẻ nên học được ở vào thời điểm nhất định). Các liên kết giữa các khu vực chức năng cao cấp hơn và thấp cấp hơn quan trọng, nhưng các kết nối hình thành giữa bán cầu phải (sáng tạo)  và bán cầu trái (tổ chức) của não thậm chí còn quan trọng hơn. Đây là lý do tại sao qua các bài tập “đường giữa của cơ thể” (midline) lại rất quan trọng cho sự phát triển học tập của con trẻ

Sự phát triển các chức năng cao cấp hơn (lý luận, đọc, ngôn ngữ, giải quyết vấn đề, tư duy phản biện) trong vỏ não trước trán hoặc thùy trán không thể làm việc trong lớp học nếu hệ thống điều khiển các chức năng thấp hơn như điều khiển chuyển động tự động, cảm xúc và xung tồn tại ( survival impulse) của trẻ không làm việc đúng cách. Và, nó không dừng lại ở đó. Khả năng sử dụng nhất quán hệ thống não bộ cấp thấp hơn để điều khiển các kích thích giác quan, kỹ năng vận động, thị giác, tiền đình và định vị (cân bằng và chuyển động) và những trải nghiệm cảm xúc tích cực trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng chú ý, tập trung, hành vi, kỹ năng xã hội và tư duy phản biện của trẻ khi đi học.

Tất cả những sự phát triển này diễn ra trong khoảng từ sáu tháng đến ba năm rưỡi đầu đời của con bạn. Jean Piaget, nhà tâm lý học lâm sàng, người phát triển lý thuyết của Piaget, mô tả thuật ngữ quan trọng này là thời kỳ sensorimotor (giác quan+vận động). Trong thời gian này, tiểu não là bộ phận chức năng hoạt động tích cực nhất trong não và điều khiển sự chuyển động, cân bằng và phối hợp của trẻ. Tiểu não kích hoạt những gì chúng ta gọi là trí nhớ cơ bắp (muscle memory) , mặc dù bản thân nó không có bộ nhớ nhận thức của riêng nó. Những kỹ năng này được phát triển thông qua thực hành của các động tác vận động như đá một quả bóng, nhặt lên và ném một đồ vật, chơi nhạc cụ, và chơi xếp hình với các hình khối. Khi những ký ức cơ bắp phát triển, chúng góp phần xây dựng các kết nối thần kinh cho các chức năng học tập cao hơn. Tiểu não có liên kết tham gia vào việc ghi nhớ các bảng chữ cái và bảng nhân của bộ não.

 Các trung tâm chức năng cấp thấp có vai trò quyết định đối với các chức năng học tập cao cấp hơn

Tại trung tâm nghiên cứu ISL Learning center và các nghiên cứu khoa học khác, người ta phát hiện ra rằng khi sự phát triển của trẻ được diễn ra trong một trật tự tự nhiên với một môi trường kích thích, các trung tâm thấp hơn của não bộ tinh chỉnh các kỹ năng vận động và cảm giác cân bằng để giúp cho các chuyển động cơ thể trong tương lai có thể trở nên tự động, điều này giúp giải phóng thùy trán cho chức năng học tập cao hơn. Ví dụ, nếu con bạn là không ngừng bồn chồn, ra khỏi bàn học, nhai bút chì và bị phân tâm bởi tiếng ồn hoặc các học sinh khác trong lớp học vì trẻ có hệ thống cảm giác, tiền đình, thị giác và định vị cơ thể kém phát triển thì trẻ không thể đọc, viết, đánh vần, nhớ sự kiện, hay giải các bài toán. Đó là lý do tại sao chúng ta cần phải cải thiện những phân tầng cấp thấp hơn của não trước tiên và làm cho trẻ tự động trước khi chúng ta có thể tập trung vào mức độ cao hơn của não. Đây cũng là lý do tại sao tôi nói với hầu hết các bậc cha mẹ, không thể dạy kèm cho con em mình trong việc đọc và hiểu cho đến khi cho hệ thống thính giác và thị giác của trẻ nhạy bén hơn.

Mỗi bước tiến trên nấc thang phát triển của trẻ phải bao gồm sự sẵn sàng về thần kinh ở trẻ. Sự khác biệt về thời điểm sẵn sàng này phát triển khác nhau ở mỗi đứa trẻ và là  điều bình thường. Nếu việc học ở bất kỳ giai đoạn phát triển nào trùng hợp với sự sẵn sàng về thần kinh ở một người trẻ, thì việc học được thúc đẩy rất nhiều. Bài viết này mô tả sự sẵn sàng về thần kinh cho việc học tập tại trường của trẻ.

Tóm lại, hãy nhớ rằng những đứa trẻ mà phải đấu tranh để tự điều chỉnh – có nghĩa là chúng không thể ngồi ở chỗ ngồi của mình, không thể tập trung và có kỹ năng vận động hạn chế – có thể trở nên rất mệt mỏi về tinh thần khi chúng cố gắng và tập trung tìm hiểu và hiểu thông tin. Khó khăn với điều khiển các kỹ năng vận động, định vị, cân bằng và lọc cảm giác là tất cả các vấn đề diễn ra trong các trung tâm thấp hơn của não. Các nhà nghiên cứu thấy rằng, các bộ phận nguyên thủy hơn dưới của bộ não con người, chẳng hạn như tiểu não, không kém quan trọng đối với trí thông minh của con bạn như sự phát triển của vỏ não trước trán và thùy trán của họ. Nếu các chức năng cấp thấp hơn của não bộ là không đạt tiêu chuẩn, thì khả năng suy nghĩ phản biện, phát triển ngôn ngữ, lời nói và các chức năng học tập cao hơn sẽ bị ảnh hưởng.

Các bài tập giúp phát triển phần não thấp

Trong khi theo dõi sự phát triển của con, nếu bạn nhận thấy con mình có vấn đề với cảm giác, thính giác, tiền đình, hoặc các hệ thống thị giác của trẻ, mà ngăn cản trẻ phát triển một cách đầy đủ, thì trẻ sẽ cần đến các bài tập để giúp trẻ cải thiện hành vi học tập, khả năng chú ý và tập trung trong lớp học. Nếu không có những bài tập, bạn có thể tiếp tục nhận thấy phát triển chậm trong học tập của con và thậm chí có thể dẫn đến những tác dụng phụ như đi nhón chân, tư thế ngồi chữ W, đái dầm, thăng bằng và phối hợp kém, tiền đình kém phát triển và trẻ gặp rắc rối với việc lập kế hoạch vận động. Nếu con của bạn phải đấu tranh với bất kỳ điều nào trong các vấn đề kể trên, nó có thể là một dấu hiệu cho thấy hệ thần kinh của bé chưa phát triển đúng mức cần thiết.

Facebook Comments

Tag